VVD kiest voor het grote economische speelveld – en laat binnenlandse zorgen deels liggen

Het conceptverkiezingsprogramma dat de VVD afgelopen vrijdag presenteerde, laat een verschuiving in focus en prioriteiten zien – ingegeven door de actuele politieke agenda. Waar de partij in 2023 nog sterk inzette op nationale thema’s als maatschappelijk verantwoord ondernemen, de menselijke maat en de positie van het mkb, richt zij zich in 2025 meer op het internationale speelveld. Defensie en ‘radicale economische groei’ krijgen daarbij voorrang boven onderwerpen als migratie en sociale zekerheid. Voor het bedrijfsleven kent het programma dan ook veel aanknopingspunten.

Vrij ondernemerschap boven Europese regeldruk

Het gaat de VVD in haar programma namelijk in grote mate om economische slagkracht, vestigingsklimaat en het behouden van Nederland als topland voor sleuteltechnologieën. Bedrijven als ASML zijn volgens de partij niet alleen grootbedrijven, maar ook banenmotoren voor hele regio’s. Het internationale perspectief gaat daarbij nu gepaard met scherpe kritiek op Europese regelgeving. Waar de VVD in 2023 nog pleitte voor gelijke Europese regels voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, om te voorkomen dat Nederlandse bedrijven door nationale koppen op regelgeving uit de pas lopen, hanteert de partij in 2025 een hardere toon.

De doelen van Europese regelgeving zijn volgens de VVD doorgaans goed, maar het geheel aan regels, van de AI Act tot de GDPR, CSRD en CSDDD, zou innovatie belemmeren en de Europese concurrentiekracht verzwakken. In een wereld waarin andere machtsblokken dergelijke strenge regels niet kennen, pleit de VVD daarom voor een koerswijziging in Brussel: minder regeldruk, meer ruimte voor ondernemerschap en herziening van bestaande wetgeving om innovatie en economische groei te stimuleren.

Van sociale thema’s naar economische schaalvergroting

Opvallend(er) is wellicht wat in het conceptprogramma nauwelijks nog centraal staat. Thema’s als bestaanszekerheid, in 2023 nog stevig verankerd in de VVD-agenda, komen nu vooral terug in de context van bezuinigingen en efficiëntie. De partij wil fraude hard aanpakken, bureaucratie verminderen en kritisch kijken naar de uitgaven aan zorg en sociale zekerheid, met het doel daarin te snijden. Een toelichting op hoe bestaanszekerheid geborgd wordt in een veranderende arbeidsmarkt ontbreekt echter.

Het mkb speelt daarnaast ook een kleinere rol: het wordt in het conceptprogramma minder dan de helft zo vaak genoemd als in 2023. Daarmee verschuift de focus naar het grootbedrijf en internationale investeerders, met de expliciete belofte dat ook het mkb en de gewone Nederlander uiteindelijk zullen meeprofiteren van deze economische groei.

Internationale ambities, electorale onzekerheid

De strategische koers van de VVD is helder: de partij profileert zich als hoeder van economische groei en (geopolitieke) weerbaarheid. Nieuwe handelsverdragen met landen als Canada, Zuid-Amerika en Zuid-Azië moeten de afhankelijkheid van China en de VS verminderen. Technologische kroonjuwelen zoals fotonica wil de VVD koste wat kost beschermen. Energiebeleid wordt gelijkgesteld aan veiligheidsbeleid, en de partij pleit ervoor om de industrie te ontlasten van nationale koppen op Europese regelgeving om hen internationaal beter te kunnen laten concurreren.

Die internationale koers kent echter ook risico’s. Door sterk in te zetten op het ‘grote spel’ in Brussel en op wereldmarkten, laat de VVD ruimte voor andere partijen om zich te profileren op thema’s die voor veel kiezers dichter bij huis liggen: zorg, bestaanszekerheid en de schaduwkanten van globalisering. De VVD gokt erop dat economische kracht op de lange termijn overtuigt. Of dat in het huidige politieke klimaat voldoende is, valt nog te bezien, maar dat de VVD zich opnieuw nadrukkelijk als ondernemerspartij positioneert, is evident.

Lees hier het volledige programma van de VVD. Hoewel het programma nog wordt besproken op het partijcongres van 6 september, worden beperkte aanpassingen verwacht. De VVD zal met deze hoofdlijnen naar alle waarschijnlijkheid de verkiezingen van 29 oktober ingaan. Voor bedrijven, brancheorganisaties en maatschappelijke instellingen betekent dat het tijd is om te kijken hoe belangen aansluiten bij of afwijken van de verkiezingsagenda van de VVD. In aanloop naar en na de verkiezingen liggen er kansen om dialoog aan te gaan. Ook na de verkiezingen blijft deze vertaalslag essentieel: de ‘winnaars’ van de verkiezingen zullen hun prioriteiten inbrengen in de coalitieonderhandelingen en het regeerakkoord. Door raakvlakken te identificeren en actief te agenderen, kunnen organisaties hun belangen vroegtijdig in positie brengen.