Verkiezingen met dubbele impact op het landsbestuur

Op woensdag 17 maart 2027 mag Nederland naar de stembus. Dit klinkt nog ver weg en voor wie net begint aan de zomervakantie is dat het ook. Tegelijk zijn de politieke raderen al druk aan het draaien in voorbereiding op de Provinciale Statenverkiezingen. En dat is begrijpelijk, want er hangt dit keer veel van af. Regionale bestuurders leggen namelijk steeds meer gewicht in de schaal rondom de besluitvorming en de agendavorming voor beleid en regels.

De relatieve invloed van provinciale bestuurders groeit door de huidige politieke samenstelling. In principe hebben provinciale bestuurders al stevige bevoegdheden op bijvoorbeeld gebieden van milieuwetgeving, ruimtelijke ontwikkeling zoals windmolens, datacentra en bedrijventerreinen, maar ook recreatie, en natuur. Daar komt nu bij dat door de huidige samenstelling van het minderheidskabinet en de verdere professionalisering van de regionale bevoegde gezagen, het Rijk in toenemende mate aangewezen is op een goede samenwerking met alle bestuursniveaus in Nederland. Steeds meer oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen komen voort uit de regionale proeftuinen en innovatieve co-creaties op lokaal gebied. De regionale banden zijn daarin cruciaal voor de onderlinge samenwerking, wat zorgt dat de regionale thematiek steeds meer de Haagse agenda beïnvloedt.

Welke thema’s spelen een rol bij deze verkiezingen?

Het beleidsterrein van de Provinciale Staten ziet toe op het besturen van de specifieke provincies op verschillende onderwerpen, zoals ruimtelijke ordening, economie, verkeer, openbaar vervoer, natuur, toerisme, woningbouw en energietransitie. Dit maakt dat de Provinciale Staten relevant zijn voor organisaties die direct gevolg ondervinden van beleid en regelgeving op deze terreinen.

En bij de aankomende verkiezingen zullen een aantal thema’s prominenter in beeld zijn dan andere. Zo domineert het thema van ruimtegebrek steeds meer, omdat het een rode draad vormt op bijna elk dossier zoals het creëren van voldoende plek voor het realiseren van een fijne leefomgeving, woningbouw, aantrekkelijk vestigingsklimaat en voldoende plek voor recreatie en natuur.

Een ander thema wat steeds nadrukkelijker op de agenda komt is alles wat met de randvoorwaarden van het realiseren van welvaart en ondernemerschap te maken heeft in Nederland. Concreet valt daar onder het oplossen van de stikstofkwestie, het aanpakken van netcongestie, het onderhouden en versterken van de infrastructuur en wegwerken van achterstallig onderhoud op wegen en bruggen, en het beheersen van water voor het bufferen tegen droogte of juist wateroverlast.

Regionale belangenbehartiging onmisbaar voor succes

Aanhaken met concrete oplossingen bij de ‘randvoorwaarden van Nederland’ biedt de mogelijkheid voor organisaties en bedrijven voor het bereiken van een actieve modus met de aanstaande Provinciale Statenleden. De Provinciale Staten stellen deze randvoorwaarden namelijk vast in de regio en in samenwerking met het Rijk. Hun rol is bepalend voor alle organisaties die de komende jaren regionaal willen doorontwikkelen.

Extra bijzonder deze keer is dat het politieke voortbestaan van het kabinet van premier Jetten en de succesfactor van het minderheidskabinet valt of staat met hoe de samenstelling van de Eerste Kamer straks eruitziet. En die samenstelling bepalen de Provinciale Staten, omdat zij de leden van de Eerste Kamer kiezen via getrapte verkiezingen. Daarbij vervullen provinciale besturen een spilfunctie als schakel tussen het Rijk en regionaal beleid voor bedrijven en organisaties, waardoor hun invloed onmisbaar is voor succes. Deze dynamiek maakt duidelijk dat deze verkiezingen een dubbele impact hebben op het landsbestuur, zowel richting de Eerste Kamer als richting regionale beleidsvorming.

Daarom is juist nu de tijd voor het contact met de provinciale programmacommissies. Deze zomer ronden de meeste de programmacommissies hun provinciale verkiezingsprogramma af, zodat provinciale afdelingen na de vaststelling in het najaar zich kunnen voorbereiden op de campagne. Daarna hebben de verkiezingsprogramma’s hun doorwerking tot ver na 17 maart. Ze vormen de basis voor de regionale politieke agenda van de komende 4 jaar, omdat ze doorwerken in de provinciale coalitieakkoorden en vervolgens de bestuursakkoorden. Voor organisaties betekent dit dat regionale belangenbehartiging van essentieel belang is. De provinciale besturen bepalen steeds meer de politieke agenda, ook richting Den Haag. Wie invloed wil hebben doet er goed aan relaties op te bouwen met provinciale bestuurders en Statenfracties