Unite, make & choose European: The State of the European Union 2025

Gisteren, op 10 september, gaf Commissievoorzitter Ursula von der Leyen haar jaarlijkse State of the European Union (SOTEU). Deze speech is het moment waarop de voorzitter van de Europese Commissie de koers van de EU voor het komende jaar presenteert en verantwoording aflegt aan het Europees Parlement. Dit jaar zaten er weinig verrassingen of nieuwigheden tussen, wat niet raar is aangezien de huidige Commissie een half jaar geleden haar werkagenda 2024-2029 presenteerde en in juli nog het Meerjarig Financieel Kader. Desondanks kondigde Von der Leyen toch een aantal voorstellen aan die beleidsbepalend zijn – niet alleen voor lidstaten, maar ook voor het bedrijfsleven, overheden en maatschappelijke organisaties. Collega’s Adriane Schultz en Valérie Mendes de León waren aanwezig bij de speech en zetten hieronder de belangrijkste aankondigingen uiteen.

1. Investeringen in de interne markt

Waar vijf jaar geleden het beleid volledig draaide om de Green Deal, was dat dit jaar om deregulering. Volgend op de recent aangekondigde simplificaties van bestaande wetgeving, zette Von der Leyen de lijn door dat Europa de beweegruimte bedrijven wil vergroten. Trots kondigde ze aan dat de huidige omnibusvoorstellen – voorstellen die huidige wetten samenvoegen en administratiedruk verminderen – goed zijn om zo’n €8 miljard aan bureaucratische lasten te schrijven. Twee andere voorstellen:

• Interne Markt: Von der Leyen kondigde een Single Market Roadmap 2028 aan, waarmee interne barrières in de kapitaalmarkt, de telecom- en energiesector, en op kennis en innovatie worden weggenomen. Het IMF becijferde dat de huidige obstakels binnen de interne markt gelijkstaan aan een tariefmuur van 45% op goederen en zelfs 110% op diensten. Het potentieel dat daardoor onbenut blijft, is gigantisch.
• Sleuteltechnologiën: ook sprak ze bedrijven rechtstreeks aan: Europa wil niet dat snelgroeiende startups hun toevlucht zoeken tot Amerikaans of Chinees kapitaal. Daarom komt er een Scaleup Europe Fund van meerdere miljarden, bedoeld om groeibedrijven in sleuteltechnologieën zoals AI, biotech en quantum in Europa te houden.

Reacties vanuit het bedrijfsleven op de aankondigingen van simplificatie zijn wisselend: hoewel vaak positief op het verlagen van administratieve lasten, snakken bedrijven met name naar duidelijkheid. De omnibusvoorstellen zullen daarom met name moeten laten zien dat bedrijven niet aan meer veranderingen onderhevig zullen zijn, maar dat ze rustig door kunnen gaan met het implementeren van wetsvoorstellen.

2. Tech en schone energie: het investeringsblok van Europa

Europa gaat door met investeren in slagkracht in sleuteltechnologieën en schone industrie. De boodschap: “Kies Europa — en Europa kiest jou terug”.

• Tech: op Tech werkt de Commissie aan en Cloud & AI Development Act en een Quantum Sandbox – beiden als doel om cruciale technologieën op Europese bodem te laten groeien en ontwikkelen. Dit moet gerealiseerd worden middels de bouw van Europese AI ‘gigafabrieken’ om modellen te trainen, ontwikkelen en uit te rollen.
• Energie: op het gebied van energie presenteerde Von der Leyen Energy Highways, die moeten zorgen voor het wegnemen van acht hardnekkige bottlenecks in de Europese energie-infrastructuur om de weg vrij te maken voor écht betaalbare energie. Ook biedt de Commissie perspectief door lead markets te creëren: markten waar publieke en private vraag naar Europese schone producten elkaar versterken. Enerzijds door Europees te produceren, middels een “Made in Europe”-criterium in publieke aanbesteding. Anderzijds een prikkel voor partners om Europees in te kopen. En net als bij technologieën wil Von der Leyen ook dat energie meer van Europese bodem komt, alles om te kunnen concurreren met andere landen.

De Commissie is op zoek naar bedrijven die juist nu durven Europees te investeren. En hoewel de Commissie belooft ook te kiezen voor Europese aanbieders, wijst de praktijk uit dat dit nog niet altijd het geval is – een wisselwerking die nog flink mag groeien.

EU-VS handelsrelatie

Von der Leyen benadrukte het belang van een handelsrelatie met de VS en pareerde de eerder geuite felle kritiek op de gesloten handelsdeal. Geheel in “Trump-stijl” stelde VDL dat de huidige deal zonder enige twijfel het beste akkoord is. Ze maakte tegelijk duidelijk dat de EU altijd haar eigen koers blijft varen, zeker op het gebied van digitale en milieuregels en dus zelf beslist. Op tarieven bleef ze fel: “Tariffs are taxes.” Voor Von der Leyen draait het akkoord vooral om stabiliteit en voorspelbaarheid in een tijd van geopolitieke onzekerheid. Echter werd ook gesteld dat Europa verder moet kijken en dat de Unie bezig is met strategische samenwerkingen opstarten en sluiten met onder andere Mersocur en India om strategische afhankelijkheden te minderen.

Kies en maak Europees

In haar speech noemde Von der Leyen een aantal flinke financiële investeringen. Op het eerste gezicht lijkt dat groot, maar die passen bij de ambities van het Meerjarig Financieel Kader dat in juli is gepresenteerd. Hoewel dit MFK pas in 2028 ingaat en veel van de ambities in de relatief nabije toekomst worden gerealiseerd, wordt er wel al rekening gehouden met dit Kader.

De State of the EU laat zich samenvatten door “kies en maak Europees”. De EU wil productie van eigen bodem stimuleren evenals het aankopen en ontwikkelen van kennis. Voor Europese bedrijven is het daarom juist een kans om bij te dragen aan de realisatie hiervan. Tegelijkertijd liet Von der Leyen wel zien dat deze investering zal bestaan naast de sterke handelsrelatie met de VS en nieuwe handelspartners in Latijns-Amerika en Azië. Precies deze dans in handelsrelaties vraagt dat de Commissie duidelijkheid zal moeten bieden in wat ze van het bedrijfsleven verwacht.

Foto: Source EC – Audiovisual Service; © European Union, 2025