Minderheidskabinet in wording presenteert coalitieakkoord: laatste fase formatie breekt aan

Met de publicatie van het eindverslag van informateur Mariëtte Letschert en het coalitieakkoord “Aan de slag” is de kabinetsformatie in een beslissende fase beland. D66, VVD en CDA hebben overeenstemming bereikt over de inhoudelijke basis voor de vorming van een minderheidskabinet. De komende weken staan in het teken van de afronding van de formatie en de samenstelling van het kabinet, in een politiek landschap zonder vaste meerderheden.

Bewuste keuze voor regeren met wisselende meerderheden

In haar eindverslag concludeert informateur Letschert dat een meerderheidscoalitie met D66, VVD en CDA niet haalbaar bleek. Alternatieven met aanvullende partijen strandden op inhoudelijke verschillen en politieke voorkeuren. Tegen die achtergrond kozen de drie partijen bewust voor een minderheidskabinet zonder vaste gedoogpartner – een historisch ongebruikelijke constructie in de Nederlandse politiek. Deze keuze is mede ingegeven door de wens om snel tot een nieuw kabinet te komen in een periode van geopolitieke onzekerheid en grote maatschappelijke opgaven.

Tegelijkertijd benadrukt Letschert dat een minderheidskabinet fundamenteel anders functioneert dan een traditioneel meerderheidskabinet. Vaste parlementaire steun ontbreekt, waardoor het kabinet per dossier draagvlak zal moeten organiseren in zowel de Tweede als Eerste Kamer. Zij adviseert daarom om het parlement vroegtijdig te betrekken bij beleidsvorming, al in de voorbereidende fase. In de praktijk betekent dit dat beleid en wetgeving tot stand zullen komen via wisselende meerderheden en dat het zwaartepunt van de besluitvorming deels verschuift van het kabinet naar het parlement, met meer ruimte voor inhoudelijke inbreng van oppositiepartijen.

Coalitieakkoord als kader, niet als eindpunt

Het coalitieakkoord “Aan de slag” vormt de inhoudelijke basis voor de komende kabinetsperiode, maar is nadrukkelijk kaderstellend van aard. De afspraken schetsen richting en financiële randvoorwaarden, terwijl op meerdere dossiers ruimte blijft voor nadere uitwerking en politieke bijstelling tijdens de regeerperiode. Dit past bij het minderheidskarakter van het beoogde kabinet, dat per onderwerp steun zal moeten verwerven bij oppositiepartijen.

Financieel kiest de coalitie voor strikte begrotingsdiscipline: het begrotingstekort moet structureel onder de 2 procent blijven. Grote investeringen – met name in defensie en veiligheid – worden gecombineerd met hervormingen en lastenverzwaringen. Het zwaartepunt van deze opgave ligt zichtbaar bij huishoudens, via hogere eigen bijdragen en ingrepen in zorg en sociale zekerheid. Ook bedrijven leveren een bijdrage, onder meer via de nieuwe ‘vrijheidsbijdrage’, maar in relatief beperktere mate en met oog voor het behoud van concurrentievermogen.

Economische groei en verdienvermogen centraal

Tegelijkertijd zet de coalitie expliciet in op economische groei en versterking van het verdienvermogen. De ambitie is om te bouwen aan ‘de sterkste economie van Europa’, met een leidend groeidoel van gemiddeld 1,5 procent per jaar. Rust, stabiliteit en voorspelbaarheid vormen daarbij het uitgangspunt voor het economisch beleid, met meer ruimte voor private investeringen en ondernemerschap.

Voor het bedrijfsleven vertaalt zich dit in een focus op innovatie, digitalisering en een aantrekkelijk vestigingsklimaat. De expatregeling blijft behouden en de nationale CO₂-heffing voor de industrie wordt geschrapt. Innovatie wordt gestimuleerd via onder meer een uitbreiding van de WBSO, met speciale aandacht voor AI en nieuwe technologieën. Daarnaast blijft de coalitie inzetten op het terugdringen van regeldruk en het verbeteren van uitvoerbaarheid, terwijl de bijdrage van bedrijven via de vrijheidsbijdrage nader wordt uitgewerkt in overleg met ondernemersorganisaties.

Samenwerking, uitvoerbaarheid en politieke cultuur

Het beoogde kabinet positioneert zich expliciet als een samenwerkingskabinet, waarin uitvoerbaarheid, bestuurlijke rust en draagvlak in parlement en samenleving centraal staan. Zonder vaste meerderheden zullen tempo en uitkomst per dossier mede afhankelijk zijn van onderhandelingen met oppositiepartijen. In het coalitieakkoord krijgt deze inzet op goed bestuur concreet vorm, onder meer via de invoering van een nationaal lobbyregister om transparantie in de belangenafweging te vergroten, waarbij nadrukkelijk wordt ingezet op een praktische en werkbare inrichting voor zowel overheid als belangenbehartigers. Daarnaast willen D66, VVD en CDA de Wet open overheid beter toepasbaar maken en wordt ingezet op het vroegtijdig betrekken van medeoverheden, maatschappelijke organisaties en adviescolleges bij beleidsvorming.

Volgens informateur Letschert staat of valt het succes van een minderheidskabinet met een andere politieke cultuur: scherp op de inhoud, maar constructief in de relatie. Dit vraagt van coalitiefracties en bewindspersonen een bescheiden opstelling, bereidheid tot compromis en voortdurende aandacht voor uitvoerbaarheid. De gekozen constructie biedt daarmee kansen voor bredere politieke samenwerking en meer inhoudelijke betrokkenheid van het parlement, maar stelt tegelijkertijd hoge eisen aan discipline, flexibiliteit en onderling vertrouwen.

Hoe nu verder?

De Tweede Kamer debatteert op dinsdag 3 februari over het eindverslag van informateur Letschert en het coalitieakkoord. Tijdens dit debat kunnen moties worden ingediend en wordt naar verwachting D66-leider Rob Jetten aangewezen als formateur. Hij zal zich vervolgens buigen over de samenstelling van het kabinet en de verdeling van portefeuilles. Over verdeling en invulling van de ministerposten maken de partijen vandaag nog niets bekend.

CDA-leider Bontenbal heeft aangegeven in de Tweede Kamer te blijven. Van VVD-leider Yeşilgöz is nog niet duidelijk of zij toetreedt tot het kabinet. Ook informateur Letschert sluit een overstap naar het kabinet niet uit. Na afronding van de formatie wordt het nieuwe kabinet naar verwachting eind februari beëdigd door de Koning, gevolgd door een debat over de regeringsverklaring.

Vooruitblik

Met het coalitieakkoord ligt er een helder politiek en financieel kader, maar de echte test volgt na aantreden van het kabinet. De combinatie van een minderheidsconstructie, ambitieuze plannen en nadruk op samenwerking maakt deze formatie uniek. Hoe effectief dit model in de praktijk uitpakt, zal snel blijken zodra de eerste dossiers richting parlement gaan.

Foto van de Tweede Kamerwebsite: Kamervoorzitter ontvangt eindverslag van informateur Letschert | Tweede Kamer der Staten-Generaal