Interview Stichting Samen Tegen Voedselverspilling: de gemeente als partner in de strijd tegen voedselverspilling

In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen sprak Public Matters met Manon Ensink (Manager Communicatie & Public Affairs) en Zoë Verdaasdonk (Projectmanager) van Stichting Samen Tegen Voedselverspilling (STV), een pro bono-cliënt van ons kantoor. We spraken over hun nationale en lokale aanpak, de rol van gemeenten, en de kansen om voedselverspilling strategisch te positioneren binnen het lokale beleid.

Halvering van voedselverspilling als gezamenlijke missie

“We hebben één belangrijk doel: voedselverspilling met 50% verminderen in 2030,” trapt Manon af. “Het meest zichtbaar zijn misschien onze activiteiten richting consumenten, zeker in de jaarlijkse Verspillingsvrije Week. Maar een belangrijk deel van ons werk is juist gericht op bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen.” “We hebben een netwerk van meer dan 100 stakeholders. Zo’n 80% daarvan komt uit het bedrijfsleven, maar ook provincies, gemeenten, onderwijsinstellingen en startups zijn aangesloten,” vult Zoë aan. Juist die mix is essentieel volgens haar. “Startups zijn de versnellers, zij helpen bijvoorbeeld grote bedrijven met slimme oplossingen tegen verspilling. Zo ontstaat er een breed ecosysteem waarin partijen elkaar versterken.”

“We hebben één belangrijk doel: voedselverspilling met 50% verminderen in 2030,” trapt Manon af.

Vier actielijnen

STV werkt langs vier actielijnen. Manon licht toe: “We beginnen met monitoring: inzichtelijk maken waar in het proces voedsel verloren gaat. Dat doen we niet op individueel niveau, maar juist voor een cluster van soortgelijke bedrijven, bijvoorbeeld brood of catering. Dat is van belang voor een gezamenlijke aanpak binnen die clusters, samenwerking is essentieel. De derde lijn richt zich op consumenten, waarbij we samenwerken met het Voedingscentrum, zij hebben kennis van consumentengedrag. De vierde actielijn gaat over regelgeving: belemmerende regels wegnemen die voedselverspilling verminderen in de weg staan. Vooral op dat laatste punt werken we samen met Public Matters.”

Gemeenten in de spotlights: concrete handvatten en lokale kracht

Specifiek voor gemeenten ontwikkelde STV een serie praktische documenten over voedselverspilling, ontstaan uit een vraag van provincie Gelderland. “Zij merkten dat ze ver af stonden van zowel bedrijven als inwoners, en vroegen ons: wat kunnen gemeenten concreet doen?” vertelt Zoë.

STV bracht bestaande initiatieven en goede voorbeelden in kaart en bundelde die in een infographic en een bouwstenen-document. Zoë: “De infographic laat vier beleidsmatige ‘puzzelstukjes’ zien: circulaire economie, duurzaamheid, afvalpreventie en armoedebestrijding. Met voedselverspilling pak je al die thema’s tegelijk aan.”

Het bouwstenen-document is vervolgens een presenteerblad: “Gemeenten kunnen zelf bepalen waar ze staan, waar energie en capaciteit zit, en daarmee aan de slag gaan. Het bevat concrete beleids- en projectvoorbeelden.”

Van catering tot buurthuizen: gemeenten als hefboom voor verandering

De projecten lopen uiteen: “Van horeca-uitdagingen tot het aanpassen van de eigen gemeentelijke catering (‘practice what you preach’),” aldus Zoë. “Sommige gemeenten gingen aan de slag met het onderwijs, anderen brachten ondernemers bij elkaar. Ook wordt het ‘Eetmaatje’ van het Voedingscentrum veel uitgedeeld aan inwoners om thuis te gebruiken.”

Waarom die focus op gemeenten? “Omdat zij het dichtst bij bedrijven en burgers staan,” aldus Manon. “Zij kunnen de beweging onderop starten die uiteindelijk leidt tot verandering in wet- en regelgeving.”

Zoë benadrukt dat STV landelijk opereert, maar niet elk bedrijf of elke vereniging lokaal kan bereiken: “Daar zien we echt een rol voor gemeenten om lokale netwerken op te bouwen. Als iedere gemeente dat doet, ontstaat een krachtige onderstroom.”

Zoë benadrukt dat STV landelijk opereert, maar niet elk bedrijf of elke vereniging lokaal kan bereiken: “Daar zien we echt een rol voor gemeenten om lokale netwerken op te bouwen. Als iedere gemeente dat doet, ontstaat een krachtige onderstroom.”

Koplopers en next steps

Sommige gemeenten zijn al verder dan anderen. “Voor hen starten we een cluster, met de werktitel Verspillingsvrije Gemeenten,” vertelt Zoë. “Daarin brengen we gemeenten met veel ambitie samen om kennis te delen, nieuwe doelen te stellen en samen te werken aan grotere uitdagingen zoals Europese fondsen of wetgeving.”

“Het idee is om in het najaar te starten en vervolgens de lessen te delen in webinars, zodat ook andere gemeenten profiteren,” besluit ze.

Afsluitend

STV bewijst dat lokale politiek een belangrijke schakel is in het realiseren van een circulair voedselsysteem. Met concrete tools, beleidsmatige verankering en politieke strategie wordt voedselverspilling niet alleen een duurzaamheidsvraagstuk, maar ook een kans voor sociaal en economisch lokaal beleid. Wie lokaal begint en in beleid doorpakt, legt via lobby de basis voor structurele verandering op nationaal niveau.

Pro bono advies door Public Matters

Public Matters adviseert organisaties hoe zij een positie kunnen verwerven in het politieke, publieke of bestuurlijke krachtenveld. Wij vinden het belangrijk dat professionele belangenbehartiging niet alleen voorbehouden is aan bijvoorbeeld bedrijven, brancheorganisaties of overheden. Ook organisaties die een maatschappelijk belang nastreven en een extra duwtje in de rug kunnen gebruiken, ondersteunen wij graag. Daarom staan wij jaarlijks verschillende organisaties bij met pro bono advisering.