Het bedrijfsleven verliest het gevecht om het verhaal

Waar de vakbonden de politieke koers domineren via het verbond met PRO, lijkt het bedrijfsleven de kat uit de boom te kijken. Het Kabinet moet het grotendeels zelf rooien om de maatregelen voor behoud van het investeringsklimaat te verkopen. En op een ander thema, de toekomst van de arbeidsmarkt, zijn het de vakbonden en hun alliantiepartner PRO die het debat domineren. Niet met een vernieuwende boodschap, maar door de alliantie met PRO lijkt de vakbond wel effectiever. Wat of wie staat daar tegenover?

Het klassieke lobbyrepertoire is uitgewerkt

Het Nederlandse bedrijfsleven moet een andere toon aanslaan in hun lobby en dat is een flinke omschakeling. Niet alleen uitleggen wat er niet deugt, maar ook laten zien welk alternatief wél werkt en wie daar nog meer bij gebaat is. Het klassieke repertoire van het bedrijfsleven is sleets geraakt: ”Het bedrijfsleven is geen pinautomaat. Het mkb is de motor van de economie. Bedrijven vertrekken als het vestigingsklimaat verslechtert”. Politiek zijn het grijsgedraaide platen: vertrouwde boodschappen die vooral het eigen belang benadrukken in de hoop dat uiteindelijk ergens vanzelf een politieke meerderheid ontstaat. De voorzitter van FNV kondigt ook geen vernieuwende boodschap, maar door de innige samenwerking met PRO geeft dit vooralsnog wel veel invloed.

Dit politieke landschap vraagt om veel meer investeren in wederzijds begrip. Wie precies weet wat een bedrijf nodig heeft, maar onvoldoende begrijpt onder welke politieke, maatschappelijke en bestuurlijke druk een Kamerlid, ambtenaar of bewindspersoon opereert, kan zijn boodschap nooit werkelijk overtuigend overbrengen. Je daadwerkelijk verdiepen in andere belangen en tegenargumenten.

Feiten alleen bouwen geen draagvlak

In de wijze waarop wordt gecommuniceerd in het publieke debat hebben de vertegenwoordigers van het bedrijfsleven de afgelopen jaren terrein verloren. Vooral grote ondernemingen zijn regelmatig in het defensief gedrukt en bleken moeite te hebben om daar weer uit te komen. Andere belangenorganisaties en maatschappelijke bewegingen zijn ondertussen veel bedrevener geworden in het voeren van campagne. Kijk naar ‘Wij eisen de nacht op’, ‘De Rode Lijn’, Dolle Mina’s en de wijze waarop het ministerie van Defensie jongeren werft. Of veel verder van huis de Cockroach Janta beweging in India. Ze werken met korte boodschappen, herkenbare symbolen, andere kanalen, humor en gedeelde identiteit – middelen waarmee ingewikkelde kwesties opeens politiek en maatschappelijk betekenis krijgen.

Er is genoeg inspiratie te vinden om op een geweldloze, creatieve en constructieve wijze aandacht te vestigen op belangrijke thema’s. De les voor het bedrijfsleven is niet dat het ‘memes’ moet gaan maken, maar dat feiten en argumenten alleen niet voldoende (meer) zijn. Wie draagvlak wil opbouwen, moet een verhaal kunnen vertellen waarin anderen zichzelf en hun belangen herkennen – en soms een bestaand frame niet bestrijden, maar omarmen, omdraaien of beantwoorden met een sterker beeld.

Wennink is óók een opdracht aan bedrijven

Het rapport van Peter Wennink wordt op 3 september besproken. En hoewel het rapport zwaar belobbyd is en de inspiratie vormde voor veel afspraken uit het regeerakkoord, werd het daarna stil. Juist nu is het noodzakelijk dat het bedrijfsleven zich laat horen. Het rapport gaat immers óók over een andere manier van samenwerken tussen overheid en bedrijfsleven. Het pleit onder meer voor een structurele publiek-private dialoog en wijst erop dat Nederland juist slagvaardig blijkt wanneer partijen vanuit gedeelde urgentie en gezamenlijke doelen over hun deelbelangen heen stappen.

Het rapport Wennink is niet alleen een opdracht aan het kabinet. Het is ook een opdracht aan het bedrijfsleven. De relevante vraag is daarom niet alleen welke aanbevelingen worden omgezet in beleid, maar ook: welke veranderingen mogen we verwachten van het Nederlandse bedrijfsleven? Invloed begint niet met zo overtuigend mogelijk vertellen wat je zelf nodig hebt. Het begint met de wereld van de ander begrijpen, een boodschap formuleren die daarbinnen betekenis krijgt en vervolgens mensen bijeenbrengen die samen iets in beweging kunnen zetten. Meer invloed met empathie of holistisch lobbyen.

Jan Anthonie Bruijn is voormalig minister van VWS

Pieter Walraven is Managing Partner van Public Matters