De EU meerjarenbegroting 2028-2034 – Opvallendheden en Nederlandse inzet

Op woensdag 15 juli presenteerde de Europese Commissie het eerste pakket van het Meerjarig Financieel Kader (MFK), de meerjarenbegroting van de Europese Unie. Dit pakket betreft de begroting voor de periode 2028-2034, met daarin hoe de middelen over de EU-prioriteiten worden verdeeld, en hoeveel de verschillende lidstaten daaraan moeten bijdragen. Waar het budget van 2021-2027 nog €1.074,3 miljard besloeg, zal de begroting voor de komende zeven jaar stijgen naar €1.816 miljard. Vanwege de grote financiële belangen zijn de onderhandelingen over het MFK vaak langdurig en wordt er zwaar gelobbyd. In deze blog analyseren collega’s Adriane Schultz en Valérie Mendes de León dit eerste pakket en bespreken ze de meest opvallende voorstellen.

Is €1.816 miljard voldoende?

Europa staat voor grote uitdagingen en moet antwoorden bieden op onder andere klimaat- en veiligheidsvraagstukken, de energietransitie, en defensie- en handelsuitdagingen. De ambitie is om uitvoering te geven aan de investeringsagenda zoals voorgesteld door Mario Draghi in 2024, maar nu al wordt door onderzoekers aangegeven dat het huidige budget daar niet aan kan voldoen. Onlangs toonde Brusselse denktank Bruegel in een rapport aan dat het MFK-budget verdubbeld moet worden: “challenges including the climate and digital transitions, competitiveness, economic resilience, defence, migration management and foreign policy go beyond national borders and demand coordinated and well-resourced responses. But the EU’s main financial instrument, its budget — or Multiannual Financial Framework (MFF) — remains stuck in the past.” Het budget zou volgens deze onderzoekers naar 2% van het Europese BBP verhoogd moeten worden, in plaats van 1,26% wat nu wordt voorgesteld. Ook Europarlementariërs beargumenteerden in een debat met de Eurocommissaris Serafin dat dit voorgestelde budget niet toereikend genoeg is voor de huidige en toekomstige Europese uitdagingen.

Dit is een politiek gevoelige kwestie: lidstaten kijken hier wisselend naar, met Frankrijk als uitgesproken voorstander en Duitsland, Zweden en Nederland – bekend als de vrekkige vier samen met Oostenrijk – zijn tegen.

Grote verschuiving in budgetten: concurrentievermogen heeft voorrang

Een van de veranderingen in deze begroting betreft een herstructurering en versimpeling. Waar de vorige begroting bekend stond om de vele programma’s en potjes, heeft de Commissie deze begroting teruggebracht van 52 naar 16 projecten – in lijn met hun recente werk om beleid minder complex te maken. Daarnaast heeft de Commissie nog niet alles ingevuld in de begroting, om flexibiliteit en wendbaarheid in te bouwen om te kunnen inspelen op veranderingen in de wereld. Drie grote plannen lichten we hieronder toe.

1. National, Regional and Partnership plans

Het Gemeenschappelijke Landbouwbeleid, de CAP, en het cohesiebeleid zijn van origine twee pijlers waar 2/3e van het Europese budget naar toe gaat. In de begroting 2028-2034 worden deze pijlers samengevoegd in het deel ‘Nationaal, Regionaal en Partnerschapplannen’ – hier wordt 48% voor uitgetrokken van het budget, €865 miljard. Hiervan zal €300 miljard naar landbouwbeleid en €218 miljard naar minder ontwikkelde regio’s gaan. Er wordt dus gesneden in de budgetten voor landbouw en cohesie beleid. Dit betekent dat nationale overheden meer verantwoordelijk krijgen op deze gebieden. Voor veel lidstaten en boerenbedrijven is deze verandering in budget een heikel punt, naar verwachting zal een flinke verhoging de inzet zijn van deze groepen in de onderhandelingen de komende twee jaar.

2. European Competitiveness Fund (ECF)

Nieuw in de begroting is het European Competitiveness Fund dat met €410 miljard 23% van de begroting beslaat. Het ECF heeft als doel om uitvoering te geven aan de Draghi en Letta Rapporten over competitiveness. Dit Fonds voorziet ons eindelijk van een definitie hiervan: “the EU’s capacity to raise productivity growth, high living standards, and strategic autonomy in a rapidly evolving global landscape.” Het fonds wil een impuls geven aan een aantal domeinen: 1) een schone transitie en industriële decarbonisatie, 2) digitaal leiderschap, 3) gezondheid, biotech en bio-economie, en 4) weerbaarheid, defensie-industrie en ruimte. Het laatste onderdeel betreft een vervijfvoudigd budget, €131 miljard. Dit geld zal met name gaan naar verder ontwikkeling van de defensie-industrie, militaire mobiliteit en het verstevigen van de energie-infrastructuur. Waar defensiebeleid altijd een nationale aangelegenheid was, wil de Commissie samenwerking op delen centraler organiseren en coördineren.

3. Global Europe Instrument

Europa wil sterker investeren in haar plek op het wereldtoneel; het budget stelt €200 miljoen euro voor om Europa’s externe verantwoordelijkheden uit te gaan voeren, wat een verhoging van 75% is. Onder dit Instrument valt humanitaire hulp, strategische samenwerkingen en de uitbreiding van de EU. Met name het laatste onderdeel is neergezet als prioriteit: zonder Europese uitbreiding geen stabiliteit en welvaart, stelt Von der Leyen in haar speech. In dit fonds wordt ook €100 miljoen uitgetrokken voor de support aan Oekraïne – een verdubbeling in het budget om herstel, weerstand en toekomstige EU-toetreding te bewerkstelligen.

Uitbreiding van de Unie blijft een politiek gevoelige kwestie. De boodschap van het College van Commissarissen om hier zo veel voor uit te trekken is duidelijk – nu is het aan hen om ook de lidstaten en het Parlement hierin mee te krijgen.

Wie gaat deze begroting betalen?

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen sprak duidelijke taal: er zal geen extra financiële inspanning worden gevraagd van lidstaten. Om de aanvullende plannen te financieren introduceert de Commissie een aantal nieuwe heffingen, die zich richten op elektronisch afval, tabaksproducten en op bedrijven met een jaarlijkse omzet hoger dan €50 miljoen. Ook bevestigde Eurocommissaris Serafin dat er inkomsten zullen komen uit het carbon border tax en het emission trading scheme.

Lang werd er gesproken over een belasting op digitale diensten met een significatie afdruk in de EU, met name sociale media en techbedrijven afkomstig uit de VS. Deze discussie is sinds de tarievenoorlog in een ander daglicht geplaatst en heeft het niet gehaald.

Ondanks de extra belastingen, lijkt er nog een begrotingsgat te zijn van €400 miljard. Echt antwoorden op vragen van journalisten en Europarlementariërs hierop gaf de Commissie niet, dus het zal de komende dagen duidelijk moeten worden hoe de Commissie dit gaat betalen.

Twee jaar aan onderhandelingen

Nadat de Commissie het MFK heeft gepresenteerd in de vorm van een verordening, spelen zowel de Europese Raad als de Raad van de Europese Unie een centrale rol. De regeringsleiders van de lidstaten geven in de Europese Raad sturing over de begroting, waarna de Raad (van de Europese Unie) haar standpunt kan bepalen. Door lidstaten worden hier nationale belangen aan bod gebracht, die gaan over wie uiteindelijk de rekening gepresenteerd krijgt. Dit onderdeel van de onderhandelingen duurt vaak het langste, ook omdat de Raad unaniem voor het voorstel moet hebben gestemd. Daarna is ook de goedkeuring van het Parlement is vereist, alvorens het wordt geratificeerd in de lidstaten.

De Nederlandse inzet op het MFK

In maart 2025 deelde het Nederlandse kabinet in een brief aan de Tweede Kamer de inzet voor het MFK van 2028-2034. Als eerste herhaalt Nederland het belang van begrotingsdiscipline. Het kabinet noemt bij voorbaat dat het nieuwe eigen middelen niet kan omarmen en zet zelfs in op een beperking van de stijging van Nederlandse afdrachten aan de EU. De belangrijkste prioriteiten voor het MFK zijn voor het kabinet 1) het versterken van het Europees concurrentievermogen met een sterke interne markt en inzet op onderzoek en innovatie als fundament, 2) een stevig migratie- en asielbeleid en 3) veiligheid en defensie.

Tijdens de Raadsonderhandelingen zal demissionair minister van Financiën Eelco Heinen naar waarschijnlijkheid benadrukken dat de middelen uit de EU-begroting daar moeten worden ingezet waar zij de grootste toegevoegde waarde bieden voor de Unie als geheel. Ook zal Heinen ervoor pleiten dat de Europese Unie zich richt op haar kerntaken, investeert in het versterken van het concurrentievermogen van Europa, en dit alles doet binnen de bestaande begrotingskaders.

En verder

De aangekondigde begroting geeft duidelijk aan welke beleidsplannen het wel of niet zullen halen de komende zeven jaar, waar lidstaten zelf geld voor moeten vrijmaken en ook wat het bedrijfsleven kan verwachten. De komende twee jaar zijn cruciaal voor de onderhandelingen van de begroting en ook het moment voor organisaties om zich te laten horen. Benieuwd naar hoe de begroting impact heeft op uw organisatie, neem contact op met onze collega Valérie via vmendesdeleon@publicmatters.nl.