Werkgevers en bedrijfsleven lopen deur plat bij ministers (Volkskrant 2 april 2016)

02-04-2016
Ministers geven voor het eerst inzage in agenda's -- De lobbyorganisaties van werkgevers komen, samen met individuele bedrijven, het vaakst over de vloer bij ministers. Dit blijkt uit onderzoek dat de Volkskrant deed naar de agenda-afspraken van alle bewindspersonen, vanaf het aantreden van Rutte II tot oktober 2015.
Door: Eline Huisman, Ariejan Korteweg 2 april 2016, 02:15
Bedrijven uit de voedingsmiddelensector staan bovenaan. Op de lijst bezoekers uit het bedrijfsleven staan ook diverse zorgenkinderen. NS (36) en ProRail (34) kwamen vaak naar Den Haag om de staatssecretaris van transport te bezoeken. Ook Air France-KLM (25) kwam geregeld. Shell (22 maal) was welkom op zeven verschillende ministeries.

In totaal werden 4.652 afspraken geteld. Staatssecretaris Jette Klijnsma (Sociale Zaken, 593 maal) en minister Jet Bussemaker (OCW, 558) kregen het vaakst bezoek. Na het bedrijfsleven zijn decentrale overheden - met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten op kop - de frequentste bezoekers van bewindspersonen.
De vakbond FNV staat eveneens in de topvijf van organisaties die het vaakst bij bewindslieden mogen aanschuiven, met in totaal 105 bezoeken. Werkgeversorganisatie VNO-NCW wist 135 keer toegang te krijgen tot het allerhoogste echelon op Haagse departementen. Corruptiewaakhond Transparency International schreef vorig jaar dat de toegang tot 'beslissers' in Nederland ongelijk is verdeeld. Dat evenwicht is op veel ministeries niet in de afspraken terug te vinden. 'We zijn in Nederland heel erg laissez faire', vindt Arco Timmermans, hoogleraar public affairs in Leiden.
Vaste gast in het Torentje van Algemene Zaken is Johan Remkes, commissaris van de koning in Noord-Holland (tien keer) en partijgenoot van Rutte. Volgens het ministerie houdt dat verband met de plannen voor een Noordvleugelprovincie. Remkes komt echter niet voor in de agenda van minister Plasterk, uit wiens koker deze superprovincie kwam.
De werkgevers van VNO-NCW schoven negenmaal aan bij premier Rutte. Vakbond FNV was drie keer welkom, CNV vier maal. Het financiële concern ING (zeven bezoeken) heeft veel gemakkelijker toegang tot Rutte dan alle andere financiële instellingen.
Minister Hennis van Defensie (94 geregistreerde bezoeken) heeft vergeleken bij haar collega's weinig afspraken. De vakbonden vormen haar trouwste gasten.
Terughoudend in inzage agenda
De meeste bewindspersonen zijn terughoudend in het delen van hun afspraken. Alleen bij Financiën en, tot op zekere hoogte, bij Buitenlandse Zaken, worden agenda's openbaar gemaakt. Publieke optredens worden vaak wel op de website gezet. In de initiatiefnota Lobby in Daglicht van de PvdA-Kamerleden Lea Bouwmeester en Astrid Oosenbrug wordt voorgesteld agenda's openbaar te maken.
'Dit is precies wat wij willen krijgen', zegt Oosenbrug over de agendagegevens. 'Wij pleiten voor meer actieve openheid vanuit de bewindspersonen.' Voor de zomer wil het kabinet met een inhoudelijke reactie op de nota komen.

Lobbywereld verliest aan schimmigheid
Wie het lobbygedrag om en op het Binnenhof in kaart wil brengen, moet de agenda van ministers kennen. Maar bij de bewindslieden van Rutte II bestaat weinig animo om die publiek te maken - tot nu.
De ministers van Rutte II denken heel verschillend over het openbaar maken van hun agenda. Het ministerie van Financiën, een zeer gevoelige plek vanwege de intense lobby vanuit de banken en de financiële wereld, pleit voor transparantie. De agenda van minister Dijsselbloem was al voor het WOB-verzoek van de Volkskrant openbaar. Dijsselbloem zegde ook toe een lobbyparagraaf toe te voegen aan elk wetsvoorstel. Daar moet in staan wie aan de wettekst een bijdrage leverde.

In de agenda van de minister
Wat deed Johan Remkes zo vaak in het Torentje? En welke belangengroep reist het vaakst af naar Den Haag? De Volkskrant onderzocht de agenda's van alle ministers. Ook bij Buitenlandse Zaken worden delen van de agenda's van de ministers Koenders en Ploumen al openbaar gemaakt. Minister Ploumen toont zich wantrouwend tegenover lobbyisten; ze zegt bij voorkeur direct met organisaties te spreken. Minister Kamp van Economische Zaken voelt juist niets voor een dergelijke openheid. Zijn argument is dat geen enkele agenda waterdicht is, zodat schijntransparantie wordt getoond. 'Je kunt iemand op een receptie tegen het lijf lopen die ergens over begint', zei hij onlangs in een debat. Dat laat zich wat hem betreft allemaal niet in afspraken vangen. 'Dan organiseer je bureaucratie en wantrouwen.' Lobbyisten geven vaak aan recepties en congressen te beschouwen als plekken om bewindspersonen strategisch tegen het lijf te lopen.

In het buitenland is het veel gebruikelijker dat bewindspersonen hun agenda publiekelijk delen. De Franse president maakt elke week zijn afspraken bekend, compleet met tijdstip. Eurocommissarissen zijn verplicht alle afspraken die ze met lobbyisten hebben te melden al komt daar in de praktijk niet altijd wat van terecht.
Ook in Nederland zou dat praktijk moeten worden, vinden de PvdA-Kamerleden Lea Bouwmeester en Astrid Oosenbrug, die een initiatiefnota opstelden over lobbypraktijken rond het Binnenhof. In hun nota wordt gepleit voor 'meer actieve openheid vanuit de bewindspersonen'. Dan kan worden beoordeeld of bewindspersonen alle partijen meewegen. Immers: 'Je kunt geen belangenafweging controleren als je die niet kent.' Als LTO, brancheorganisatie voor de land- en tuinbouw, 44 bezoeken aflegt bij de staatssecretaris van landbouw, hoe vaak is dan in deze tijd geluisterd naar organisaties op het gebied van milieu of dierenwelzijn? VNO-NCW heeft toegang tot alle ministeries, geldt dat in gelijke mate voor de vakbonden?

Oosenbrug is blij met de door de Volkskrant verzamelde agendagegevens. 'Als Kamerlid weiger ik het zelf een WOB-procedure te beginnen.' Oosenbrug noemt de resultaten ook geruststellend. 'VNO, banken, ondernemend Nederland - dat voldoet aan de verwachtingen. Het verhaal is regelmatig dat de bonden rond het Binnenhof buitenspel staan. Daar stelt deze lijst gerust.'

Topje van de ijsberg
Met het openbaar maken van de agenda's van bewindspersonen wordt alleen het topje van de ijsberg zichtbaar. Ook Kamerleden worden stevig 'belobbyd'. In de initiatiefnota wordt gezegd dat ook voor hen moet gelden dat 'meer openheid wenselijk en mogelijk is'. Een verplichting daartoe willen de beide PvdA'ers niet uitspreken. Bekend is dat bedrijven, organisaties en lobbyisten meeschrijven aan Kamervragen en moties. Tijdens debatten worden Kamerleden via sms en Whatsapp van informatie voorzien door lobbyisten. Volgens Volkskrant-onderzoek zijn er 1.337 lobbyisten actief rond het Binnenhof. De beroepsvereniging BVPA telt 637 leden.

De meest intensieve lobby richt zich op de rijksambtenaren. Op de ministeries wordt immers doorgaans de eerste hand gelegd aan wet- en regelgeving. Pieter Hasekamp, directeur-generaal bij het ministerie van Financiën, deed onlangs op een bijeenkomst van de beroepsvereniging BVPA een boekje open over hoe zijn ministerie daarmee omgaat. Lobbycontacten moeten geregistreerd worden, vertelde hij. Bij elke ontmoeting moeten twee ambtenaren aanwezig zijn. Ambtenaren mogen na hun vertrek van het ministerie daarmee een tijdlang geen zakelijke contacten onderhouden. Hasekamp: 'Lobby vraagt om transparantie en een evenwicht in de contacten.'
Die transparantie wordt ook met het openbaar maken van de agenda's van bewindspersonen niet gegarandeerd. Oud-minister Ben Bot kwam onlangs in opspraak omdat hij een afspraak om met minister Ploumen De Wereldomroep te bespreken, gebruikte om ook een exportvergunning voor scheepsbouwer en wapenfabrikant Damen onder de aandacht te brengen. Een dergelijke dubbele agenda is niet met het openbaar maken van afspraken te beteugelen. 'In elk gesprek komen nu eenmaal onderwerpen aan de orde die buiten de oorspronkelijke aanleiding vallen', waarschuwde een lobbyist. 'Dat gebeurt in de journalistiek, dat gebeurt ook in ons vak.'

Dat lobby nuttig kan zijn, wordt op het Binnenhof breed gedeeld. Lobby kan er voor zorgen dat bewindspersonen verschillende perspectieven onder ogen krijgen, is de redenering. Aan hen de taak er actief voor te zorgen alle partijen aan het woord te laten.

Lobbywereld
Wat deed Johan Remkes zo vaak in het Torentje? En welke belangengroep reist het vaakst af naar Den Haag? De agenda van bewindslieden geopenbaard. Topbezoeker bij dit ministerie is vakbond FNV, met 67bezoeken. Niet verwonderlijk: deorganisatie bestrijkt de hele arbeidsmarkt, waar werkgeversorganisaties VNO-NCW (39) en MKB-Nederland(19) die hebben opgedeeld.
Het verschil met vakbond CNV (16) komt volgens een woordvoerder voort uit de betrokkenheid van FNV bij de Stichting van de Arbeid, het overlegorgaan van sociale partners, en de 'activiteit met petities en acties op beleidsprioriteiten van SZW'.
Daarnaast zijn multiculturele organisaties als Contactorgaan Moslims en Overheid(7) en Forum (6) goed vertegenwoordigd. Onder de gemeenten is Rotterdam de topbezoeker met 18 afspraken.

Financiën
Met vooral financiële instellingen - van De Nederlandsche Bank, de Autoriteit Financiële Markten tot het IMF - is dit niet meteen een verrassende agenda. Maar wat deed SNS Reaal in januari 2013 vier keer in het tijdsbestek van één week bij de minister?
'Dat was in verband met de nationalisatie van SNS Reaal', verklaart een woordvoerder. Andere opvallende bezoeker: de RAI Vereniging, met 7afspraken bij staatssecretaris Wiebes. Dat hield verband met de 'Autobrief 2', zegt het ministerie. Wiebes sprak toen met het hele maatschappelijke middenveld: Natuur & Milieu, Bovag, NVA (leaserijders) en RAI.
Zowel Wouter Bos als Robin Linschoten kwam als privépersoon op bezoek bij minister Dijsselbloem.

Infrastructuur en Milieu
Behalve veelvuldig overleg met decentrale overheden en vervoersbedrijven NS, Prorail en KLM valt ook veelvuldig bezoek van de gemeente Amsterdam (17) op. Het is de enige gemeente die individueel heel regelmatig bij het ministerie aanklopt  de meeste gemeentelijke overleggen gaan via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG, 27). Amsterdam heeft, net als Rotterdam, een mainportfunctie, zegt het ministerie. Bovendien: 'De gemeente Amsterdam neemt deel aan veel bestuurlijke trajecten, zoals knooppunt Zuidas, de wegverbredingen Schiphol-Amsterdam-Almere en de ontwikkeling van het gebied rondom Schiphol.' Van minister Schultz en de staatssecretarissen Mansveld en later Dijksma staan geen agendagegevens online.

Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De brancheorganisatie voor de zorgverzekeraars laat zich het vaakst zien op het ministerie, met 32 bezoeken. Tegenover 25 bezoeken van Actiz, de brancheorganisatie voor zorgondernemers, en 13 van de patiënten federatie NPCF. Is dat wel in balans? 'Op de lijst afspraken staan alleen de bezoeken op het ministerie', reageert een woordvoerder. 'Dan scoort de verzekeraar automatisch hoger. Als je ook kijkt naar alle bezoeken die de bewindspersonen in het land brengen, zou je het omgekeerde constateren. Op locatie is van een verzekeraar immers weinig te zien.' Minister Schippers voert volgens het ministerie 'in gelijke mate updategesprekken met patiënten, aanbieders en verzekeraars.' Van minister Schippers en staatssecretaris Van Rijn staan geen agendagegevens online.

Economische Zaken
Met 44bezoeken laat LTO, de ondernemersorganisatie voor de agrarische sector, andere bezoekers ver achter zich. Die bezoeken werden allemaal afgelegd bij de staatssecretarissen van Landbouw, eerst Dijksma, nu Van Dam. De staatssecretaris met landbouw en natuur in zijn portefeuille hecht waarde aan goed overleg met de sector, laat het ministerie weten. In dit geval gaat het ook om de koepelorganisaties. Nummer twee is het Interprovinciaal Overleg (IPO), met 21bezoeken. Ook de Nederlandse Vakbond Varkenshouders(9) en het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt(9) weten hun weg naar het ministerie te vinden. Van minister Kamp en staatssecretaris Van Dam staat een weekoverzicht van publieke optredens online.

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Het ministerie met veruit de meeste agenda-afspraken. Daarvan was het grootste aantal gereserveerd voor de vereniging van universiteiten VSNU (46), gevolgd door PvdA- en VVD-Kamerleden (35 en 32) en de MBO Raad (35). Dat de Vereniging Hogescholen (31), voorheen HBO-raad' een stuk minder vaak langskwam, zegt volgens een woordvoerder niets over een verschil in prioriteiten. 'Het kan zijn dat er minder afgesproken hoeft te worden omdat de vergaderingen effectiever zijn.'
Naast de coalitiepartijen wist ook D66 de weg naar het ministerie vaak te vinden. De 10bezoekjes hadden volgens het ministerie te maken met het 'studievoorschot', een akkoord tussen kabinet, D66 en GroenLinks.
De agenda's van minister Bussemaker en staatssecretaris Dekker staan niet online.

Wonen en Rijksdienst
Topbezoeker is Aedes, de branchevereniging voor woningcorporaties, met 20 bezoeken. 'Nogal wiedes', zegt de woordvoerder van minister Stef Blok, 'de minister is verantwoordelijk voor het stelsel van woningcorporaties'. Evenmin verrassend zijn de andere regelmatige bezoekers, waaronder branchevereniging Bouwend Nederland, waarborgfonds Sociale Woningbouw en Centraal Fonds Volkshuisvesting. Ook hier zijn Kamerleden van de coalitie graag geziene gasten. Het ministerie heeft een online-overzicht van de activiteiten uit de agenda van minister Blok. Voor het laatst bijgewerkt in december 2015.

Binnenlandse Zaken
Drukbezocht ministerie door met name Kamerleden en bestuurders van gemeenten, waterschappen en provincies - een goed functionerend openbaar bestuur is een van de hoofdtaken van het ministerie. Wat opvalt: de frequentie van bezoeken door PvdA-Kamerlid Manon Fokke. Zij bezocht minister Plasterk 25keer op diens ministerie, tegenover 14bezoeken van haar VVD-collega Taverne. Gerard Schouw (D66) is met 9 bezoeken het best scorende oppositielid. Allen zijn onderwijswoordvoerder van hun fractie. Dat pensioenfonds ABP zo vaak langs is geweest (6 keer), komt volgens het ministerie door overleg over het pensioen van ambtenaren en het loonruimteakkoord. Er is een online-overzicht van 'de activiteiten uit de agenda'. Laatst bijgewerkt in december 2015.

Algemene Zaken
De bezoeker van buiten voor wie de deur van het Torentje het vaakst openging, is Johan Remkes, commissaris van de Koning in Noord-Holland. Zijn regelmatige bezoeken (11) houden volgens een woordvoerder verband met de Noordvleugelprovincie, waarbij Noord-Holland met Utrecht en Flevoland één provincie zou worden. Die beide commissarissen kwamen respectievelijk 8 en 7 keer langs op het Torentje. Desondanks kwam de Noordvleugelprovincie er niet.

Andere opvallende bezoeker: ING Bank, met 7 bezoeken, waarvan 6 privé. Opvallend meer dan andere banken, die hooguit één bezoek zonder hun concurrenten hadden (alleen Rabobank). Verklaring van het ministerie: 'ING was voorwerp van een staatssteunprocedure.' Het ministerie heeft geen agenda online.

Handel en Ontwikkelingssamenwerking
Hoe houdt de eerste minister die hulp en handel combineert haar agenda in balans? In de top-10 meest frequente bezoekers staat werkgeversorganisatie VNO-NCW (11) met een straatlengte voorsprong op één. Logisch gezien haar portefeuille, zegt haar woordvoerder: 'VNO-NCW is ook de belangrijkste vertegenwoordiger van het bedrijfsleven dat actief is in het buitenland.' Minister Ploumen hecht volgens hem grote waarde aan intensieve contacten met alle betrokken partijen - 'cruciaal om vooruitgang te boeken in internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen'. Ook hoog op de lijst: ngo's Hivos (6) en Pax (5). Van minister Ploumen staat een selectie uit de weekagenda online.

Veiligheid en Justitie
Bij dit ministerie komt het gros van de bezoekers vanuit decentrale overheden. Opvallendste bezoeker: Jozias van Aartsen, de burgemeester van Den Haag, die met 17 afspraken nog vaker op het ministerie komt dan de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (13). 'De minister spreekt hem geregeld, onder andere als vertegenwoordiger van de burgemeesters bij politie- en veiligheidsvraagstukken', verklaart een woordvoerder, 'en als voorzitter van de veiligheidsregio Den Haag'. Ook de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (4) laat zich hier regelmatig zien - dat past in de portefeuille van het rechtsbestel, laat de woordvoerder weten. Van minister Van der Steur en staatssecretaris Dijkhoff staan geen agendagegevens online.

Buitenlandse Zaken
Met 4 van 45 afspraken bij de minister (eerst Timmermans, sinds eind 2014 Koenders) is Shell de nummer 1 bezoeker bij Buitenlandse Zaken. Daarmee is het meteen het enige bedrijf dat meer dan één afspraak op het ministerie had gedurende Rutte II. 'Het is een van de grootste energiebedrijven ter wereld en opereert in een sector waar overheden vaak tot op het hoogste niveau betrokken zijn', laat een woordvoerder weten. 'Daarom zijn er met enige regelmaat gesprekken.' Behalve VNO-NCW zijn de overige organisaties met meer dan één bezoek stuk voor stuk ngo's - van Greenpeace (2) tot het Breed Mensenrechten Overleg (2), een verband van mensenrechten- en ontwikkelingsorganisaties. Van minister Koenders staat een selectie uit zijn weekagenda online.

Defensie
Op ruim 70 bezoekers is 'ACOM' met 12 afspraken de belangrijkste. Dat blijkt bij navraag niet de vakbond voor defensiepersoneel zelf, maar de voormalige voorzitter ervan. 'Hij bemiddelt bij de problematiek rond Afghaanse tolken', licht een woordvoerder toe. 'Hierover heeft hij de minister enkele malen geïnformeerd.' Andere belangrijke bezoekers zijn de vakbonden, met 6bezoeken. De minister nodigt als werkgever geregeld alle bonden uit voor een gesprek of overleg, zegt het ministerie. Afgelopen jaar werd overlegd over het nieuwe arbeidsvoorwaarden-akkoord. Daarnaast legden kennisinstituten als Clingendael en The Hague Centre for Strategic Studies bezoeken af. Bij het ministerie van Defensie wordt geen agenda openbaar gemaakt.

Verantwoording
Op 15 juli 2015 vroeg de Volkskrant, met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (WOB) inzage in de agenda's van de bewindspersonen van Onderwijs Cultuur en Wetenschap, vanaf 5 november 2012 - de dag van aantreden van het kabinet. Die gegevens kregen we 2oktober. Op 7 oktober is de andere ministeries gevraagd dezelfde gegevens te leveren. Op 14 december kwam, na vele interdepartementale overleggen, de toezegging. Dat gebeurde zonder WOB-procedure. Op 14maart kreeg de Volkskrant alle gevraagde gegevens. Die lopen tot 7 oktober 2015, het einde van de WOB-periode. We kwamen een aantal voorwaarden overeen. Zo zijn interview-afspraken met media niet opgenomen. Gesprekken met Kamerleden zijn opgenomen als die te maken hebben met bestuurlijke aangelegenheden. Datzelfde geldt voor afspraken met burgers. Bij afspraken met lobbykantoren is de organisatie vermeld die het kantoor representeerde. Afspraken met Rijksdiensten, Raad van State en andere adviesorganen zijn niet opgenomen. Afspraken buiten de muren van het ministerie vallen niet onder dit onderzoek. We spraken ook af dat over het onderwerp van de gesprekken geen mededeling zou worden gedaan. De WOB-procedure werd namens de Volkskrant uitgevoerd door Marlies de Brouwer.

Bron: De Volkskrant, 2 april 2016 (Eline Huisman, Ariejan Korteweg)

Lobbyisten winnen met alternatieve feiten van de Rekenkamer bij beschrijving van de werkelijkheid

22-05-2018 Arno Visser moet ervoor waken zijn belezenheid al te opzichtig te etaleren, want hij begint de indruk te wekken dat die zich beperkt tot één boek: Gustave Flauberts Madame Bovary. In de parlementaire annalen (sinds 1814) kwam de roman slechts driemaal eerder ter sprake. Maar de president van de Rekenkamer gebruikte een beeld eruit woensdag op Verantwoordingsdag al voor het tweede achtereenvolgende jaar.
Verder lezen »

Werkgeversbolwerk ‘begint steeds meer op de FNV te lijken’

17-05-2018 Het is de derde dinsdag van januari en de maat is vol voor Michaël van Straalen. De voorzitter van MKB-Nederland heeft zojuist gehoord dat er over twee dagen een 'diner pensant' plaatsvindt in de Malietoren, het kantoor aan de Haagse Bezuidenhoutseweg dat zijn club deelt met grote broer VNO-NCW. Een select gezelschap van zo'n vijfentwintig invloedrijke lobbyisten zal filosoferen over de onderkant van de arbeidsmarkt — op persoonlijke uitnodiging van Hans de Boer, de voorzitter van VNO-NCW. Van Straalen is bewust overgeslagen, wordt hem verteld.
Verder lezen »

Vroegtijdige lobby leidt tot snellere afronding overname bedrijf

03-04-2018 Bedrijven die in een vroeg stadium lobbyen voor een overname krijgen minder vaak te maken met uitgebreid onderzoek van een mededingingsautoriteit. Zij kunnen daarom een overname sneller succesvol afronden en worden beter gewaardeerd door aandeelhouders.
Verder lezen »

Uitnodiging open workshop “Effectief lobbyen” 23 mei 2018

20-03-2018 Op 23 mei organiseert Public Matters de workshop "Effectief lobbyen". Deze workshop wordt aangeboden op basis van open inschrijving.
Verder lezen »