Ladies of the lobby

20-08-2012
Nieuwe verkiezingen: een feest voor de democratie, een nachtmerrie voor de lobbyist. Ze blijven het liefst onzichtbaar, maar exclusief voor Vogue doen vier lobbyisten een boekje open.
Nederland kiest zijn vertegenwoordigers voor de vijfde keer in tien jaar. Politici doen hun uiterste best om aan de macht te komen of te blijven, maar ze zijn niet de enigen. In hun schaduw wemelt het van de lobbyisten. Tweeduizend zouden het er zijn, volgens recente schatting. Met een pasje komen ze overal en toch blijven ze onzichtbaar. Zelden zie je het woord ‘lobbyist’ op een visitekaartje, maar het vak is booming. Hun aantal en hun invloed groeit. Politiek en lobby raken steeds meer verstrengeld.
Offermans is lobbyist en jazeker, ze vloekte toen zich alwéér verkiezingen aandienden: ‘Het is een periode vol kansen, maar ook een helse tijd. Verkiezingen betekenen voor een lobbyist: heroriënteren, nieuwe spelers spreken, investeren in je relaties met de woordvoerders. Na de vorige verkiezingen werden maar liefst 57 van de 150 kamerleden vervangen. Daar opnieuw vat op krijgen, vergt veel tijd en energie.’
Maanden van tevoren anticiperen lobbyisten al op de uitslag van de verkiezingen. Offermans: ‘We maken lijstjes: welke minister komt waar te zitten en wat kan ik daar straks mee? We proberen alvast contact te leggen met de belangrijke spelers van straks, al blijft dat een gok.’ Premier Rutte had de verkiezingen nog niet aangekondigd, of de lobbyisten stortten zich al op de verkiezingsprogramma’s. Offermans: ‘Je wilt natuurlijk dat jouw agendapunten daarin worden opgenomen. Je neemt contact op met de schrijvers van de verkiezingsprogramma’s of mensen die er inspraak in hebben. Lukt dat niet, dan komt je volgende kans als de regering is gekozen, bij het opstellen van het nieuwe beleid.’
Zo probeert een lobbyist steeds een voet tussen de deur van de macht te krijgen. Door te praten met de juiste mensen op het juiste moment met de juiste boodschap.
Offermans werkte tijdens Paars II als politiek adviseur van Annemarie Jorritsma. Daar leerde ze bondig te communiceren; een must in haar vak. Want wie denkt dat lobbyisten in Den Haag dagelijks bij kamerleden op de koffie kunnen, heeft het mis. Offermans: ‘Als je mazzel hebt, spreek je een Kamerlid één keer per jaar rechtstreeks. Dan heb je ongeveer een kwartier om je zaak te bepleiten en dat is het. Je moet kort en krachtig zijn.’
Sinds 2004 werkt Offermans voor Public Matters, een bedrijf dat politieke besluitvormingsprocessen in kaart brengt, adviseert over lobbystrategieën, maar niet namens clienten het woord voert in Den Haag. Als geen ander zou zij uit de doeken kunnen doen hoe een succesvolle lobby verloopt. Maar als de vraag is gesteld, blijft het angstvallig stil. Lobbyisten praten niet over hun zaken. Ze koesteren hun anonimiteit. Nergens lees je welke lobbyist voor welke opdrachtgever heeft gewerkt, laat staan welke successen daaruit zijn voortgekomen. Een ondoorzichtigheid die vanuit de politiek en de media wordt bekritiseerd. Offermans verdedigt: ‘Discretie hoort er nu eenmaal bij. Een voorbeeld geven is bovendien lastig omdat elke zaak anders is. Er bestaat geen blauwdruk voor lobbyen.’
Uiteindelijk, aarzelend, vertelt ze over chocolade: ‘Tussen de Europese landen bestond geen overeenstemming over de hoeveelheid cacao in chocolade. Wanneer mag je iets chocolade noemen? Landen als Frankrijk en Zwitserland zijn gevoelig voor authenticiteit, maar de Engelsen eten hun Cadbury’s net zo lief met minder cacao. Ik adviseerde de Nederlandse chocoladefabrikanten. Je start bij het speelveld, dat probeer je zorgvuldig in kaart te brengen. Wie heeft er belang bij chocolade? Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Economische Zaken en de havens die de cacao verschepen, maar ook Ontwikkelingszaken, dat natuurlijk wil voorkomen dat de vraag naar cacao terugloopt. Zo heeft elk onderwerp een waaier aan spelers met soms tegenstrijdige belangen die je als lobbyist probeert te beïnvloeden. Ik herinner me dat toenmalig minister Pronk zich flink met deze zaak bemoeide. Uiteindelijk hebben we hem ervan kunnen overtuigen dat plantaardige vetten óók in ontwikkelingslanden worden verbouwd. Het vereiste percentage cacao in chocolade is teruggeschroefd.’ En dat alles door een gesprek met meneer Pronk bij een copieuze maaltijd in de Haagse toren? Offermans schudt het hoofd: ‘Mensen hebben een vertekend beeld van lobbyen. Alsof het een kwestie is van: “Wil je mij helpen? Mooi, dankjewel!” Het gaat niet om één enkel gesprek, je voert wel honderd gesprekken met uiteenlopende partijen om iets voor elkaar te krijgen. Het is een lang en log proces, een serie schakels die leidt tot de uiteindelijke beslissing.’
Naast die gesprekken heeft een lobbyist een heel scala aan middelen die tactisch kunnen worden ingezet. Offermans: ‘Je kunt petities organiseren, demonstraties, een rechtszaak aanspannen, een open brief in de krant plaatsen, advertenties, wetenschappelijke studies laten uitvoeren of grassroot campaigning: de burger in de pen laten kruipen. Je beïnvloedt stilletjes achter de schermen of kiest juist voor ruchtbaarheid in de media. Timing is belangrijk: wanneer stuur je die brief, je hebt maar één of twee kansen. Maar je moet out of the box durven denken. Onlangs werd er namens de vereniging van tandartsen een joekel van een tand de Tweede Kamer in gereden. Dat valt op, dus werkt het. En als het allemaal niet lukt binnen de Haagse structuren, kun je het altijd nog via Europa spelen.’
Lobbyisten praten voordurend met beleidsmakers en ambtenaren, maar ook andere, minder voor de hand liggende bronnen kunnen wat opleveren.
Mechteld van den Oord (33), advocate en freelance lobbyist ‘De directe omgeving van een topambtenaar is belangrijk: privéchauffeurs, secretaresses, restauranteigenaren. Vaak weten ze alles over meetings, tafelschikking, vertrektijden, of er ruimte is om een deadline te verschuiven, waarom bepaalde standpunten worden ingenomen. Als je met hen een goede band opbouwt, kunnen zij je nét aan die informatie helpen die je nodig hebt om een lobby goed in te steken. Maar het feit dat we achter de schermen werken, betekent niet dat we louche zijn. Dat imago komt door de media. Als de lobby in het nieuws komt, is het meestal in negatieve zin. Dan gaat het over omkoopschandalen of de agressieve tabakslobby. Maar lang niet aan elk proces hangt een luchtje. Voor van alles en nog wat wordt gelobbyt: van garnalen tot Greenpeace. Je kunt als bedrijf of instelling nauwelijks nog zonder een vertegenwoordiger in Den Haag. Het funeste is: mensen begrijpen niet wat je precies doet. Dan ben je algauw verdacht.’
Het Limburgse Aspergediner is een hoogtepunt van het Haagse lobbyjaar. Dit is hét moment voor Nederlandse politici en lobbyisten om elkaar eens diep in de ogen te kijken. Met enige omzichtigheid, want de band tussen politici en lobbyisten is precair en complex. Ooit prijkten politici op de loonlijst van lobbybedrijven, maar die tijd is voorbij. Voortdurend moet de nodige afstand worden gehouden. Soms nadrukkelijk. Femke Halsema beweerde in een recent interview dat ze in haar hele Kamerperiode met geen enkele lobbyist had gesproken. Offermans fronst: ‘Dat bestaat niet. Het zou betekenen dat Halsema nooit met mensen spreekt. En dat ik geen baan heb.’ Maar wat zegt het dat Halsema die afstand zo nadrukkelijk neemt? Offermans: ‘Het bewijst dat lobbyisten moeilijk te plaatsen zijn voor Kamerleden. Het ligt nog steeds gevoelig.’
Intussen worden lobbyisten wel steeds bepalender voor de inhoud van de politieke agenda. Van den Oord: ‘Politici moeten zo veel tijd en energie stoppen in het omgaan met de media dat ze soms conceptteksten van lobbyisten klakkeloos overnemen. En als lobbyisten meeschrijven aan wetsvoorstellen, krijgen ze behoorlijk veel grip op de inhoud.’ Geen zorgelijke ontwikkeling, vindt Offermans: ‘Waarom zouden lobbyisten niet mogen meeschrijven aan wetsvoorstellen? Vaak heeft de lobbyist meer inhoudelijke kennis dan de politicus. Een politicus kan zich onmogelijk in alles verdiepen. En het mes snijdt aan twee kanten: de lobbyist krijgt meer invloed, maar ook meer verantwoordelijkheid. Als een politicus dankzij jouw research één keer uitglijdt, heb je het voorgoed verknoeid.’ Kortom: de specialistische kennis van de lobbyist informeert de politicus. Maar die informatie, en daar wringt het, is per definitie gekleurd. Worden lobbyisten nog eens machtiger dan politici? Offermans, fel: ‘Neen! Zij die besluiten, hebben de macht. Een lobbyist heeft zeker invloed en politici kunnen op ze leunen. Maar de uiteindelijke stappen worden gezet door de regering. Een issue staat of valt niet met de letters van de lobbyist, maar met het vuur en de overtuiging van de politicus.’ (voor het volledige artikel: Vogue, september 2012)

​Amerikaanse lobbyclubs mogen identiteit donateurs beschermen

18-07-2018 Amerikaanse belangenverenigingen zoals de wapenlobby NRA hoeven de belastingdienst niet meer te vertellen wie hun grote geldschieters zijn. Het ministerie van Financiën zegt privégegevens van donateurs te willen beschermen, critici vrezen voor de invloed van zogeheten 'dark money' - invloedrijke donaties met een onbekende herkomst.
Verder lezen »

Public Matters verwelkomt twee nieuwe talenten

28-06-2018 Public affairs en lobby-adviesbureau Public Matters versterkt de gelederen met twee nieuwe junior adviseurs: Tom Brouwer en Maaike van Vliet.
Verder lezen »

Twee derde Nederlanders vindt lobbyisten te machtig

06-06-2018 Bijna twee derde van de Nederlandse kiezers vindt dat lobbyisten te veel macht hebben in politiek Den Haag. Dat blijkt uit onderzoek door Maurice de Hond in opdracht van Omroep WNL.
Verder lezen »

Lobbyisten winnen met alternatieve feiten van de Rekenkamer bij beschrijving van de werkelijkheid

22-05-2018 Arno Visser moet ervoor waken zijn belezenheid al te opzichtig te etaleren, want hij begint de indruk te wekken dat die zich beperkt tot één boek: Gustave Flauberts Madame Bovary. In de parlementaire annalen (sinds 1814) kwam de roman slechts driemaal eerder ter sprake. Maar de president van de Rekenkamer gebruikte een beeld eruit woensdag op Verantwoordingsdag al voor het tweede achtereenvolgende jaar.
Verder lezen »